Iedereen kijkt door zijn eigen bril naar de wereld. Dat merk ik telkens weer in mijn leesclub met drie elfjarige meiden, als we samen het boek Confetti vriendschap van Souad Hatrouf aan het lezen zijn. Het verhaal gaat over een meisje, Esma, die op zoek gaat naar haar plotseling verdwenen vriendin Evi. De gesprekken die we in de leesclub hierover voeren laten telkens zien hoe we allemaal onze eigen kijk op het verhaal hebben.
Tijdens het lezen van het boek komen allerlei vragen op tafel: Wat is vriendschap eigenlijk? En hoe voelt het als je bang bent een vriendin kwijt te raken? Een moment dat me bijbleef, was toen één van de meiden dacht dat Evi haar vriendin expres had laten zitten na een opmerking. Terwijl een ander juist dacht dat er iets vervelends gebeurd moest zijn met Evi. Zelf vond ik het grappig om te horen hoe serieus ze hun eigen interpretatie verdedigden. Alsof ze elk in een ander verhaal zaten!
Wat voor de één logisch of vriendelijk lijkt, kan door de ander compleet anders worden opgevat. Denk aan een collega die een grapje maakt dat bij jou verkeerd valt, of een familielid dat een goedbedoeld advies geeft dat jij als kritiek ervaart. Hoe gaan we om met zulke verschillen in waarneming en interpretatie? Dit fenomeen herken ik dus niet alleen in de leesclub, maar eigenlijk overal in het leven.
Wereldbeelden
Ieder mens neemt de wereld waar, geeft er betekenis aan en reageert vanuit een eigen perspectief. Gedurende ons leven ontwikkelen we een geheel eigen uniek wereldbeeld. Dat bestaat uit aannames, overtuigingen en waarden waarmee we naar de werkelijkheid kijken.
Ons wereldbeeld ontstaat niet alleen door wat we waarnemen met onze zintuigen, de opvoeding en opleiding die we krijgen en de cultuur waarin we opgroeien, maar ook door onze sociaaleconomische achtergrond, levenservaringen en persoonlijke omstandigheden. Ook ervaringen zoals reizen, het lezen van boeken of ingrijpende gebeurtenissen kunnen onze kijk op de wereld sterk beïnvloeden.
Dit persoonlijke perspectief werkt door in hoe we praten, samenleven of werken met elkaar. Zo hecht iemand die opgroeit in een grote gemeenschap misschien meer waarde aan het groepsbelang, terwijl iemand uit een individualistische cultuur zelfstandigheid belangrijker vindt. Een opvoeding waarin vrijheid en zelfontplooiing centraal staan kan leiden tot een ander wereldbeeld dan een streng religieuze opvoeding.
Hoewel cultuur en opvoeding belangrijke factoren zijn, ontwikkelt ieder individu een uniek wereldbeeld dat niet een-op-een te herleiden is tot groepskenmerken.
Verschillende perspectieven en dé waarheid
Het filosofische begrip perspectivisme, ontwikkeld door Friedrich Nietzsche (1844-1900), laat zien dat ieder mens de werkelijkheid op zijn eigen manier waarneemt en interpreteert. Volgens Nietzsche bestaat er niet één universele waarheid, maar creëert ieder van ons een eigen waarheid vanuit het eigen perspectief. Dit wordt duidelijk zichtbaar bij culturele verschillen: wat in de ene cultuur als beleefd wordt gezien, kan in een andere cultuur juist als ongepast worden ervaren.
Net zoals Nietzsche stelt dat ieder zijn eigen waarheid creëert, zie ik in de leesclub hoe ieder van ons een eigen versie maakt van het verhaal. De verschillen in interpretatie brengen aan het licht wat Nietzsche bedoelt: een universele waarheid is er niet, maar ieder kijkt door zijn eigen gekleurde bril.
“Waarheden zijn illusies waarvan men vergeten is dat zij illusies zijn, metaforen die versleten zijn en letterlijk krachteloos zijn geworden.”
F. Nietzsche[1]
We gaan er vaak automatisch vanuit dat iedereen de dingen hetzelfde ziet, zoals wij ze zelf zien, bijvoorbeeld omdat we uit dezelfde cultuur komen of tot dezelfde leeftijdsgroep behoren. In de praktijk blijkt hoe we naar de wereld kijken en daarin handelen echter sterk uiteen te lopen. Aannames kunnen dan leiden tot misverstanden, vooroordelen en zelfs polarisatie.
Verschillen van perspectieven kunnen een bedreiging gaan vormen als wordt vastgehouden aan dé waarheid en het eigen gelijk.
De kracht van verschillende wereldbeelden
Het delen van uiteenlopende wereldbeelden hoeft niet tot spanningen of problemen te leiden. Juist door te erkennen dat ieder mens een unieke kijk en benadering heeft, ontstaat ruimte voor nieuwe inzichten. Wanneer verschillende zienswijze samenkomen, levert dat niet alleen andere perspectieven op, maar ook nieuwe waarheden en mogelijkheden.
Verschillende perspectieven hoeven geen belemmering te zijn, maar kunnen een bron voor kennis en creativiteit vormen. Door een nieuwsgierige, open houding en stellen van vragen aan jezelf of een ander ontstaat ruimte en begrip over verschillende perspectieven op de wereld. Zo ontstaan gedeelde werelden die een bredere en meer verdiepende blik op de werkelijkheid bieden en nieuwe invalshoeken openen voor ‘de waarheid’.
Kleurrijk samenleven
Het samen lezen en praten over Confetti vriendschap heeft me laten zien dat mijn perspectief niet het enige is. Het delen van onze verschillende wereldbeelden zorgt voor verbinding en nieuwe inzichten. De onbevangenheid van de meiden verrast mij elke keer. Ze stellen vragen over thema’s en gebeurtenissen uit het boek waar ik zelf niet bij stil zou staan. Ik besef hoe mijn ‘volwassen bril’ vol zit met aannames over hoe vriendschap hoort te zijn.
Open staan voor andere perspectieven verruimt niet alleen je eigen blik, ook het samenleven en lezen wordt een stuk kleurrijker.
Ben jij je bewust met welke bril je kijkt naar de wereld?
Ben je geïnteresseerd in een filosofisch gesprek, neem contact met me op. Het gesprek kan wandelend in het Kralingse Bos plaatsvinden en ook online.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe denkbewegingen, volg het WhatsApp-kanaal ruimdenkenvrijbewegen.
Leestips:
- Hatrouf, Souad. Confetti vriendschap. Amsterdam: Leopold, 2024.
- Aerts, Diederik. “World Views. From fragmentation to integration.” Internet edition, 2007.
[1] Friedrich Nietzsche, Waarheid en leugen. (Amsterdam: Boom kleine klassieken, 2010)
Geef een reactie