“Que sais-je?” ofwel “Wat weet ik?”, vroeg de 16e-eeuwse filosoof Michel de Montaigne zich af. Acht jaar geleden bracht ik een bezoek aan zijn landgoed in Montaigne, een wijndomein nabij Bordeaux. De werkkamer van deze welgestelde heer is nog steeds te bezichtigen. Wat deze plek bijzonder maakt, is dat er citaten van filosofen uit de oudheid op de balken van de kamer te lezen zijn, die Montaigne inspireerden.
Een persoonlijke zoektocht naar de waarheid.
Rond zijn veertigste besloot Montaigne zich terug te trekken uit het dagelijkse leven. Hij sloot zich op in zijn torenkamer om zich volledig te kunnen wijden aan het schrijven. Dit resulteerde uiteindelijk in zijn omvangrijke werk: De Essays. Montaigne bleef tot aan zijn dood bezig met zijn essays en herschreef ze regelmatig.
De Essays vormen een reflectie van Montaignes persoonlijke zoektocht naar waarheid, gebaseerd op alledaagse ervaringen en thema’s. Hij schreef over onderwerpen als vriendschap, liefde, onderwijs en vergankelijkheid, thema’s waar hij diep over nadacht.
Het werk is een literair zelfportret van een man die leefde tijdens de renaissance. Het belang ervan ligt in het feit dat Montaigne een geheel nieuw, persoonlijk perspectief op de mens biedt, introspectief. In plaats van te zoeken naar algemene waarheden, was Montaigne nieuwsgierig naar wat hijzelf wist en ervaarde.
“Filosoferen is leren twijfelen.”
Wat me aanspreekt in De Essays, is het voortdurend betwijfelen van zekerheden. Door de vele herzieningen en aanpassingen in zijn werk wordt duidelijk dat Montaignes denken veranderde in de tijd. Het laat zien dat denken een dynamisch proces is, en waarheden geen vaststaande begrippen zijn.
Het schrijven van een essay, zoals Montaigne dat introduceerde, is tot op heden een belangrijk middel om te filosoferen. Het essay staat voor een persoonlijke zoektocht naar waarheden, zonder deze te generaliseren.
De tijdloze relevantie van “Que sais-je?”
Montaignes vraag “Que sais-je?” vormt het fundament van een kritische denkhouding die tot op heden relevant blijft. In een tijd waarin informatie overal beschikbaar is en de digitale samenleving ons overspoelt met feiten, meningen en nieuws, nodigt deze vraag uit tot reflectie. Het is een uitnodiging om niet zomaar aan te nemen wat ons wordt aangereikt, maar om actief na te denken over wat we werkelijk weten.
Juist door deze voortdurende stroom van informatie komt het belang van eigen-denken naar voren. Montaignes benadering leert me dat echte kennis niet ontstaat door simpelweg informatie te verzamelen, maar door deze kritisch te wegen en te betwijfelen. Zijn vraag is daarmee niet alleen een filosofisch vertrekpunt, maar ook een praktische leidraad in het omgaan met de uitdagingen van onze moderne, digitale wereld.
Leestips:
- https://humanistischecanon.nl/venster/renaissance/michel-de-montaigne-essays/
- De Montaigne, Michel. De Essays. Amsterdam: Athenaeum-Polak & van Gennep, 2004.
Ben je geïnteresseerd in een filosofisch gesprek, neem contact met me op. Het gesprek kan wandelend in het Kralingse Bos plaatsvinden en ook online.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe denkbewegingen, volg het WhatsApp-kanaal ruimdenkenvrijbewegen.
Geef een reactie